Булган дахь өглөө их эрт, бас их жихүүн эхэллээ. Өчигдөр энд ирэхэд тог ч байгаагүй болохоор өнөө өглөө тогтой болсон нь хамгийн эхний сайн мэдээ байв. Тэгээд шууд АТМ хайж, бэлэн мөнгө авахаар гарлаа. Монголд явахад мөнгө, шатахуун, цаг агаар гурав яг адилхан чухал юм байна. Нэг нь доголдвол өдрийн төлөвлөгөө тэр чигтээ өөрчлөгдөнө.
Тухайн өдрийн үндсэн зорилго маань өндөр уулын давааг давж, ойролцоогоор 325 км явах байлаа. Гэтэл өглөөний тэнгэр аль хэдийнээ санаа зовоож эхэлсэн. Уулсын дээгүүр бараан үүлс бөөгнөрөөд, дээрээс нь махчин шувууд тэнгэрт эргэлдэн нисэж байгаа нь энэ нутаг ямар хатуу ширүүн болохыг сануулж байлаа. Алтайн нуруунд цас орсон, цаашдаа ч цастай гэсэн мэдээ байсан болохоор энэ дрийн зам зүгээр нэг уртдаа биш, бас эрсдэлтэй байж мэдэхээр байв.
Агуулга
- Өглөөний хамгийн эхний сорилт: мөнгө, хоол, хүйтэн
- Монголын зам дээрх том шийдвэр: шороон замаар явах уу, гол замаар явах уу?
- Монголын шатахуун: жижиг мэт боловч чухал ялгаа
- Тэнгэрийн өнгө өөрчлөгдөх тусам замын ааш ч өөрчлөгдөнө
- Энэ нутаг ямар хатуу ширүүн болохыг сануулсан дүр зураг
- Өндөрлөг, өлсгөлөн, хүйтэн гурвын нийлбэр
- Суурин газрын жижигхэн аврал
- Сүүлийн 75 км: салхи, тоос, ядаргаа
- Ховдод хүрсэн нь
- Монголд маршрутаа дахин бодох хэрэгтэй болсон нь
- Тэр өдрийн надад үлдээсэн сургамж
Өглөөний хамгийн эхний сорилт: мөнгө, хоол, хүйтэн
АТМ-аас мөнгөө авч чадсан нь энэ өдрийн эхлэлд бага ч гэсэн урам зориг өгөв. Гэхдээ хоолны тал дээр байдал тийм ч сайнгүй байлаа. Хотхон бараг бүхэлдээ унтаж байна уу гэмээр нам гүм, дэлгүүрүүд нь хаалттай, өглөөний цай уух газар бараг байсангүй. Ийм үед дараагийн суурин газар хүртэл хоолгүй явж болно гэж бодож болох ч өндөрлөг газарт, хүйтэн салхи, урт замтай хавсарвал асуудал огт өөрөөр эргэдэг.
Өглөө эрт хүйтэн байгаа нь мэдрэгдэж байлаа. Би 1200 метрт ч хүрээгүй өндөрт яваа хэрнээ жавар аль хэдийнэ ясанд хүрч байлаа. Харин давах гэж төлөвлөсөн замын хамгийн өндөр цэг нь 3000 орчим метр. Доороо ийм хүйтэн байхад дээрээ юу хүлээж байгааг төсөөлөхөд ч хэцүү байсан.
Монголын зам дээрх том шийдвэр: шороон замаар явах уу, гол замаар явах уу?
Дараагийн хотод очоод шатахуунаа эхэлж дүүргээд, тэндээсээ шороон зам руу эргэх эсэхээ шийдэхээр төлөвлөсөн. Монголд ирсний дараа хамгийн их догдлуулж байсан нэг асуудал бол яах аргагүй уулын шороон замууд байсан. Хятадад хатуу хучилттай замаар нэлээд хугацаанд явсны дараа энд л жинхэнэ адал явдал эхэлнэ гэж бодож байлаа.
Газрын зураг дээр гоё харагдах маршрут бодит байдал дээр заавал зөв сонголт болдоггүй. Тэр шороон замын хэсэг нь 100 орчим км үргэлжилнэ. Хамгийн өндөр, хамгийн эрсдэлтэй даваа нь замын бараг төгсгөлд байрлаж байлаа. Өөрөөр хэлбэл, олон цаг явж байж л цаашаа гарах боломжтой эсэхээ мэднэ гэсэн үг. Хэрэв тэнд цас дарсан байвал бүх явсан замаа буцаад туулна. Тэгээд дээрээс нь үндсэн зам руугаа буцаж орж, цаашдын урт маршрутаа үргэлжлүүлэх хэрэгтэй болно.
Энэ шийдвэрийг гаргахдаа би дараах зүйлсийг жинлэж бодсон:
- Цаг агаар тогтворгүй байсан бөгөөд уул руу орох тусам муудах магадлал өндөр байв.
- 3000 метрийн өндөрт цас байж болзошгүй нь тодорхой харагдаж эхэлсэн.
- Хүн, хөдөлгөөн маш бага тул асуудал гарвал тусламж олох амаргүй.
- Тэр хэсэгт айл, гэр, суурьшил байх эсэх тодорхойгүй байсан.
- Шатахуун, цаг хугацааны эрсдэл хэтэрхий өндөр санагдсан.
Эцэст нь би үндсэн замаа дагахаар шийдлээ. Заримдаа адал явдал гэж үргэлж хамгийн хэцүү замыг сонгохыг хэлдэггүй. Зөв цагт ухрах нь мөн хамгийн ухаалаг шийдвэр ч байж болдог.
Монголын шатахуун: жижиг мэт боловч чухал ялгаа
Монголд шатахууны чанарт бас анхаарах ёстой байлаа. Ихэнх шатахуун түгээх станцад 80, 92 гэсэн сонголттой таарна. Миний мотоцикл 80 дээр ч явчихна, гэхдээ хөдөлгүүрийн ажиллагаа, шатахууны зарцуулалтад илүү анхаарах хэрэгтэй болно. Ялангуяа зай хол, шатахуун түгээх газар цөөн бүсэд энэ нь маш чухал.
Эхний хотхонд 92 бензин олдсон нь санаа амраав. Гэхдээ дараа дараагийн суурин газруудад шатахуун байгаа эсэх нь өөрөө тусдаа адал явдал болж хувирч байв. Нэг газарт бараг эзгүй, өөр нэг газарт хэнээс асуухаа ойлгохгүй, хаашаа очихоо ч мэдэхгүй төөрөлдөх үе гарч байв. Заримдаа “шатахуун байна” гэдэг нь бодит байдал дээр “эзэн нь ойрхон, гэртээ байж магадгүй” гэсэн утгатай байдаг бололтой.
Ийм газарт түлшний менежмент бол зүгээр нэг техникийн зүйл биш. Энэ нь маршрут, аюулгүй байдал, сэтгэл зүйтэй хүртэл холбоотой асуудал.
Тэнгэрийн өнгө өөрчлөгдөх тусам замын ааш ч өөрчлөгдөнө
Замын туршид тэнгэр үнэхээр сүрдмээр байсан. Сүртэй үүлс, уулсын энгэр дарсан цагаан цас, хойд зүгээс үлээх хүйтэн салхи. Өндөрсөх тусам цас улам ихсэж, 2300 метр орчимд аль хэдийнэ цасан дээр мөр тод харагдаж эхэлсэн. 2900 метр дөхөх үед “уулын замаар орсон бол яах байсан бол” гэсэн асуултын хариу бараг тодорхой болж байв. Тэнд гарцаагүй цастай байсан. Үнэхээр тийм байлаа.
Тэгэхэд би сонголтоо зөв хийснээ сайн ойлгов. Монголын энэ хэсэгт зам нь хоосон шахуу. Нэг хэсэг газарт би бүтэн замын уртад ганц машин л харсан. Үндсэн зам дээр ийм байхад уулын шороон замд хэнтэй ч таарахгүй байх магадлал маш өндөр. Ийм нөхцөлд цаг агаарын эрсдлийг хэт романтик байдлаар харах нь ямар аюултайг тэр өдөр би маш тод мэдэрсэн юм.
Энэ нутаг ямар хатуу болохыг сануулсан дүр зураг
Замын дагуу тас шувуу тойрон эргэлдэж, холгүйхэн амьтны сэг харагдаж байлаа. Тэмээний ботго ч юм шиг харагдсан. Таснууд асар том биетэй, тэднийг ойроос харах үед энэ нутагт амьдрал ямар хатуу ширүүн нөхцөлтэй өрнөдгийг бодитойгоор сануулна. Энд сул дорой байж болохгүй. Хэрэв замд явахад эвдрэл гарвал, эсвэл цаг агаарт шахагдвал байгаль чамайг өрөвдөхгүй.
Гэхдээ яг тэр хатуу ширүүн чанар нь Монголыг бас гайхалтай үзэсгэлэнтэй болгодог. Эзгүй уудам тал хөндий, хадтай уулс, цастай оргилууд, эрүүл тарган адуу, сүрлэг эвэртэй ямаанууд. Байгаль нь зөөлөн энхрий биш ч сүр жавхлантай.
Өндөр, өлсгөлөн, хүйтэн гурвын нийлбэр
Өдөр дундын үед миний бие тавгүйрч эхлэв. Эхэндээ зүгээр л даарч байна гэж бодсон. Гэтэл удалгүй амьсгаа давхцаад, юу ч хийгээгүй байхад хүртэл ядраад, бүр толгой бага зэрэг эргэж эхэллээ. Өндөрлөгт дасаж амжаагүй үед өглөөний хоолгүй, дээр нь мөстэй салхи сөрөөд явахаар хүний бие хямарч мэдэгддэг юм байна.
Би хэсэг зогсож юм идээд, борооны хүрмээ давхарлаж өмслөө. Тэр хүрэм дан ганц борооноос хамгаалаад зогсохгүй салхи хаахад маш их тус болж байв. Зарим үед хамгийн үнэтэй зүйл, тоноглол биш, харин хамгийн энгийн нэг давхарга л тэр өдрийг авардаг.
Хоол идсэний дараа бие арай дээр болов. Тэр мөч надад нэгэн чухал зүйлийг маш ойлгомжтойгоор сануулсан юм. Урт, үзэмжтэй маршрут төлөвлөхөөс илүүтэйгээр дараах суурь зүйлсийг байнга анхаарах хэрэгтэй:
- Өглөө сайн хоол идэж гарах
- Ус, хөнгөн зууш байнга авч явах
- Өндөрлөгт биеийнхээ дохиог их анхаарч байх
- Салхи, хүйтнийг дутуу үнэлэхгүй байх
Суурин газрын жижигхэн аврал
Цааш явах замд нэгэн тосгон таарахад би шууд л шатахуун хайлаа. Энэ удаа хэрэг бүтэж, шатахуун түгээх газар нээлттэй байж, саваа дүүргэж чадсан нь намайг их тайвшруулсан. Тэр үед миний түлш бараг дуусах шахаад явж байсан юм.
Дараа нь хоолны газар олдсон нь бүр ч сайхан мэдээ байлаа. Халуун кофе, махтай том банш маягийн бууз авч идэв. Яг ямар нэртэйг нь мэдэхгүй ч тэр халуун хоол, халуун кофе хоёроос авсан тайтгарал үнэхээр сайхан байсан. Зарим өдөр гоёмсог зоог огт хэрэггүй. Зүгээр л халуун, тэжээлтэй, хурдан идчихэж болох хоол л хангалттай.
Тосгоны дүр зураг ч сонин байлаа. Хашааны цаана харагдах гэрүүд, төв хэсэгт нь байх цамхаг маягийн байгууламж, бүр ягаан цэнхэр өнгөтэй цагдаагийн байр хүртэл. Монголын жижиг хот суурингууд гаднаас харахад энгийн боловч өөрийн гэсэн хэмнэл, өөрийн гэсэн логиктой.
Сүүлийн 75 км: салхи, тоос, ядаргаа
Хоол идэж, халуун кофе ууж дулаацсаны дараа замын сүүлийн хэсэг арай хөнгөн болно доо гэж бодсон. Гэвч тэр өдөр Монгол орон намайг зүгээр явуулахыг хүссэнгүй. Салхи улам ширүүсэж, хот руу ойртох үед жинхэнэ шороон шуурга эхэллээ. Зарим үед харагдах орчин эрс муудаж, жолоогоо тогтвортой барихын тулд бүх анхаарлаа төвлөрүүлэх хэрэгтэй болж байв.
Салхитай өдөр мотоцикл унах хэцүү нь мэдээж. Харин хүчтэй салхи, дээр нь тоос, элс нэмэгдэхээр биеийн хүч, анхаарал, сэтгэлзүйг бүгдийг нь зэрэг сорьдог. Тэр өдөр хүйтэн, өндөрлөг, өлсгөлөн, урт зам, дээр нь салхи гээд бүх зүйл давхцаж байсан болохоор сүүлийн километрүүд надад үнэхээр урт санагдсан.
Ховдод хүрсэн нь
Эцэст нь би Ховдод орж ирлээ. Хотод ирээд хамгийн түрүүнд хийх зүйл маань маш тодорхой байлаа. Шууд л буудал олоод энэ өдрийг дуусгах. Зургаан цаг орчим явсны дараа өрөөний хаалга нээгдэж, халуун шүршүүр ойртож байгааг мэдрэх тэр агшин бол жинхэнэ шагнал болж байв.
Аз болж тухтай, цэвэрхэн өрөө олдсон. Өөрийн гэсэн угаалгын өрөөтэй, өмнөх хоносон газраас хавьгүй дээр. Тэр өдөр 380 км орчим явсан байсан. Холын зай, сайхан байгаль, гэхдээ их хүнд өдөр байлаа.
Монголд маршрутаа дахин бодох хэрэгтэй болсон нь
Энэ өдрөөс хойш нэг зүйл тодорхой болов. Монголын төлөвлөсөн маршрутаа би дахин нухацтай харах хэрэгтэй болов. Анх төсөөлж байсан бүх замаар, хүссэн бүх газраараа явж чадахгүй байж мэднэ. Гол шалтгаан нь цаг агаар.
Ууланд цас эрт орж, салхийг тэсэхэд хэцүү, температур огцом буурч, нөхцөл байдал хэдхэн цагийн дотор өөрчлөгдөж байсан юм. Ийм үед зөрүүдлэх нь адал явдал биш, эрсдэл. Монголд шороон зам хаа сайгүй бий. Нэг маршрутыг орхилоо гээд адал явдал дуусчихгүй. Харин цаг агаар, биеийн байдал, аюулгүй байдлаа зөв уншиж сурвал аялал илүү урт, илүү сайхан үргэлжилнэ.
Тэр өдрийн надад үлдээсэн сургамж
Монголын эхний бүтэн өдрийн замын дараа би хэд хэдэн зүйлийг маш тод ойлгов.
- Монголын орон зай хол, нөхцөл хатуу. Газрын зураг дээр ойрхон харагдах зүйл бодит байдал дээр тэс өөр байж болно.
- Өндөрлөг, хүйтэн, өлсгөлөн гурав хүнд хурдан нөлөөлдөг. Биеийнхээ дохиог анхаарахгүй байж болохгүй.
- Цаг агаарыг дутуу үнэлж болохгүй. Доор сайхан байсан ч өндөрт цас байж болно.
- Зөв шийдвэр заримдаа уйтгартай мэт санагддаг. Гэхдээ зорьсондоо аюулгүй хүрч очих нь өөрөө хамгийн том ялалт.
- Монголын байгаль ширүүн ч гайхалтай сайхан. Хүнд хэцүү ч энэ газар нутаг үнэхээр сэтгэл татам.
Тэр өдөр би шороон замын мөрөөдлөө түр хойш тавьсан юм. Гэхдээ үүний оронд би Монголыг илүү бодитоогоор харж эхэлсэн. Энэ орон сайхан, уудам, эрх чөлөөтэй. Гэхдээ хүнийг бас шалгадаг. Чамайг хэр бэлтгэлтэй, хэр ухаалаг, хэр тэвчээртэйг байнга шалгана.
Зарим өдөр хамгийн том амжилт нь өндөр оргил давах биш, зүгээр л зөв цагтаа зөв шийдвэр гаргаад, өдрийн аялал дуусахад халуун шүршүүртэй өрөөнд эсэн мэнд хүрч ирэх явдал байдаг.
Facebook Comments