Ираны дайны хамгийн аюултай шат одоо эхэлж байна

Ирантай холбоотой өнөөгийн нөхцөл байдлыг ойлгохын тулд ганцхан асуулт асуух хэрэгтэй: энэ бүхэн үнэхээр хэнийг сулруулж байна вэ?

Гаднаас нь харахад АНУ, Израиль хоёр Ираныг шахаж, цөмийн хөтөлбөрийг нь сааруулж, бүс нутгийн нөлөөг нь багасгаж байгаа мэт харагдаж болно. Гэхдээ Чикагогийн их сургуулийн профессор Роберт Пэйп (Robert Pape) үүнийг огт өөрөөр тайлбарлаж байна. Түүний гол санаа маш тодорхой. Бөмбөгдөлт Ираныг сулруулж байгаа юм биш. Харин илүү хатуу, илүү нэгдмэл, илүү аюултай болгож байна.

Энэ бол зүгээр нэг цэргийн ажиллагааны тухай яриа биш. Энэ бол агаарын довтолгоо улс төртэй мөргөлдөхөд юу болдгийн тухай, газрын тос дэлхийн хүчний тэнцвэрийг яаж өөрчилдөг тухай, мөн 90 гаруй сая энгийн иранчууд энэ бүхний голд яаж хавчигдаж буй тухай яриа юм.

Агуулга

Роберт Пэйпийн гол анхааруулга: бөмбөгдөөд ялдаггүй

Пэйп олон арван жилийн турш агаарын дайны үр нөлөөг судалсан хүн. Тэр АНУ-ын Агаарын хүчний хүрээнд байлдааны бай оноолт зааж байсан, дараа нь Вьетнамын дайнд яагаад ялагдсан бэ гэдгийг ойлгохоор агаарын кампанит ажлуудыг системтэй судалжээ. Энэ судалгаанаас нь гарсан том дүгнэлт бол дараах зүйл:

Том гүрэн зорилтоо бөмбөгдөж чадна
Дэд бүтцийг сүйтгэж чадна
Удирдагчдыг хөнөөж чадна
Гэхдээ улс төрийн хариу урвалыг хянаж чаддаггүй

Өөрөөр хэлбэл, цэргийн хувьд амжилттай мэт харагдах зүйл улс төрийн хувьд эсрэг үр дүн авчирч болно.

Тэр Ираны эсрэг АНУ агаарын цохилт өгөх гипотетик хувилбарыг 20 гаруй жил хичээл дээрээ загварчилж ирсэн байна. Тэр загвар бүр дээр нэг ижил үр дүн гарчээ. АНУ Ираны цөмийн байгууламжуудыг устгаж чадна. Гэхдээ баяжуулсан ураныг өөрийг нь устгаж чаддаггүй.

Тэр үүнийг энгийн жишээгээр тайлбарласан. Алт угааж байхад таваг, голыг эвдэж болно. Гэхдээ олсон алтыг өөрийг нь устгана гэдэг өөр асуудал. Иранд ч ялгаагүй. Центрифуг байрлуулсан үйлдвэрүүдийг нурааж болно. Гэхдээ баяжуулсан материалыг ихэнхдээ нурангин дор булчихна, эсвэл урьдчилан тараачихсан байдаг.

Тэгэхээр тактикийн ялалт стратегийн шийдэл биш болж хувирна.

Яагаад Иран суларсангүй, харин хүчирхэгжиж байна вэ

Пэйпийн хамгийн чухал санаа бол энэ. Агаарын довтолгоо дангаараа объект сүйтгэдэг болохоос нийгмийн хүсэл зоригийг эвддэггүй. Заримдаа бүр эсрэгээрээ, хүмүүсийг илүү хүчтэй нэгтгэдэг.

Тэр Вьетнамын жишээг татсан. АНУ Хо Ши Миний замын логистикийн урсгалыг асар их хувиар тасалдуулсан ч үлдсэн багахан урсгалыг бүр мөсөн зогсоож чадаагүй. Харин ч эсрэг тал “Та нар биднийг бүрэн дийлэхгүй юм байна” гэдгийг ойлгож, тэр нь тэдний сэтгэл зүй, тэмцэх чадварыг улам чангаруулсан.

Түүний үзэж байгаагаар Иранд яг ийм зүйл болж байна.

АНУ болон холбоотнууд нь дээр ил гарсан объектуудыг, хөөргөгч төхөөрөмжүүдийг, баазуудыг, усан онгоцуудыг, мэдэгдэж байгаа байгууламжуудыг устгаж чадна. Гэхдээ Иран олон жилийн турш өөрийн:

дронуудын агуулах,
пуужингийн нөөц,
цөмийн холбогдолтой материал,
стратегийн системүүдээ

газар дор маш гүн нуусан гэж тэр тайлбарлаж байна.

Иймээс “бид тэднийг цохиж байна” гэсэн мэдрэмж гаднаа хүчтэй харагдавч, Ираны талаас бол мессеж нь өөр байна: “Та нар биднийг дуусгаж чадахгүй.”

Иранд эмх замбараагүй байдал үүссэн үү, эсвэл цагаан ордонд уу?

Сүүлийн үеийн мэдэгдлүүдээс харахад зарим хүмүүс Ираны командлал задран бутарсан, төвлөрсөн удирдлагагүй болсон мэт тайлбар хийж байна. Пэйп үүнийг няцааж байна.

Түүний логик маш ойлгомжтой. Ямар ч цэрэг, төрийн байгууллага шаталсан бүтэцтэй байдаг. Дээд түвшний удирдагчид “Хэрэв X болбол Y хий” гэсэн урьдчилан эрх олгосон заавар өгч болдог. Ингэснээр удирдагч яг тэр мөчид шууд холбоотой байгаагүй ч систем ажиллаад байдаг.

Тэрээр Иранд стратегийн чиглэлийг тодорхойлж байгаа хүн нь дээд удирдагч хэвээрээ гэж үзэж байна. Харин “эмх замбараагүй” гэж нэрлэж байгаа зүйл нь үнэндээ илрүүлэхэд хэцүү, задгай бүтэцтэй сүлжээ байж болно. Энэ нь сул дорой гэсэн үг биш.

Харин Пэйпийн хувьд илүү эмх замбараагүй шийдвэр гаргалт АНУ-д ажиглагдаж байна. Түүний хэлснээр Иран бүс нутагт өсөж буй хүч болон гарч ирж байхад, АНУ-ын нөлөө огцом буурч байна.

Эскалацийн хавх: Пэйпийн 4 шаттай загвар

Пэйп энэ мөргөлдөөнийг “эскалацийн хавх” гэж нэрлэсэн 4 шаттай загвараар тайлбарладаг.

1-р шат: Удирдлагыг цохих бөмбөгдөлт

Энэ шатанд АНУ болон холбоотнууд удирдагчид, өндөр үнэ цэнтэй байнууд, цөмийн байгууламжуудыг онилно. Гэхдээ дэглэм нурдаггүй. Харин ч өөрчлөгдөн, илүү хатуу хэлбэрээр амьд үлддэг.

2-р шат: Хэвтээ тэлэлт

Хүчирхэгжсэн дэглэм бүс нутгийн бусад талбарт хариу өгч эхэлнэ. Үүний төв нь Ормузын хоолой. Тэр газраар дэлхийн нефтийн асар их урсгал дамждаг.

3-р шат: Газрын ажиллагааны дарамт

Хэрэв агаарын болон тэнгисийн хүч хангалтгүй болбол хуурай замын хүчний сонголт ширээн дээр гарч ирнэ. Ялангуяа Ормузын хоолойг “буцаан авах”, эсвэл цөмийн материалд хүрэхийн тулд.

4-р шат: Иран дэлхийн дөрөв дэх хүчний төв болон гарч ирэх

Энэ бол Пэйпийн хэлж буй хамгийн аюултай салаа зам. Хэрэв АНУ бүрэн хэмжээний газрын дайн руу орохгүй бол Иран энэ мөргөлдөөнийг ашиглан шинэ төрлийн геополитикийн жин олж авч магадгүй.

Өөрөөр хэлбэл, одоо бидний өмнө хоёр муу хувилбар байна:

Газрын дайн руу гүн орох
Эсвэл Ираныг бүс нутгийн төдийгүй дэлхийн хүчний шинэ төв болгон баталгаажуулах

Ормузын хоолой бол зүгээр нэг тээврийн зам биш

Ихэнх хүмүүс Ормузын хоолойн тухай ярихдаа нефтийн үнэ өснө гэж боддог. Пэйп үүнээс илүү гүнзгий агуулга ярьж байна. Энэ бол зүгээр үнэтэй холбоотой асуудал биш. Нийлүүлэлтийг хэн хянаж байна вэ гэдэг асуулт юм.

Энэ хоолойгоор дамждаг нефтийн 80-90 хувь нь Ази руу явдаг гэж тэр онцолсон. Тэгэхээр Энэтхэг, Япон зэрэг улсуудын хувьд энэ асуудал “шатахуун арай үнэтэй болох” тухай биш. Харин улс орны эдийн засагт шаардлагатай нефтийн урсгал тасалдаж болзошгүй тухай юм.

Үүнээс үүдээд Иран шинэ төрлийн хөшүүрэг олж авч байна:

Энэтхэгийг АНУ-аас зай барихад түлхэх
Японыг болгоомжлох байр суурь руу оруулах
Персийн булангийн орнуудыг АНУ-ын хамгаалалтын баталгаанд эргэлзэхэд хүргэх

Энэ бол цэвэр геополитикийн нөлөө.

Персийн булан дахь АНУ-ын эвсэл яагаад задарч байна вэ

Пэйпийн тайлбарласнаар дайнаас өмнө Персийн буланд Ираныг сөрөн тэнцвэржүүлэх бүтэц аажмаар бүрэлдэж байсан. Үүнд Саудын Араб, АНЭУ, Катар, Бахрейн зэрэг орнууд, мөн Израильтай нэмэгдэж буй хамтын ажиллагаа, АНУ-ын аюулгүй байдлын баталгаа орж байв.

Энэ системийн “цэргийн зангуу” нь АНУ байсан. Өөрөөр хэлбэл, бусдыг хамгаална гэсэн итгэл дээр улс төрийн эвсэл тогтож байжээ.

Гэвч Иран АНУ-ын бүс нутгийн баазуудыг оновчтой дрон, пуужингаар онилж эхэлснээр тэр зангуу суларсан. Нисэх онгоц тээвэрлэгчид ч Персийн булангаас холдсон. Ингэснээр түнш орнуудад дараах дохио очжээ:

“АНУ та нарыг хамгаалж магадгүй биш, магадгүй ч үгүй.”

Үүний дараа булангийн орнууд гурав хуваагдаж эхэлсэн гэж Пэйп үзэж байна.

Ирак АНУ-ын цэргийн оролцоонд улам шүүмжлэлтэй болж байна
Оман Ирантай улам ойртож байна
Катар аль болох толгойгоо доош хийж, төвийг сахихыг хичээж байна
Саудын Араб, АНЭУ шинэ аюулгүй байдлын баталгаа хайж, тэр дундаа Пакистан руу хандаж эхэлж байна

Товчхондоо, эвсэл Ираны эсрэг нэг блок болон хатуу зогсохын оронд бутарч байна.

Израилийн үүрэг: тагнуулын эх сурвалж уу, эсвэл дипломат ажиллагааны саад уу?

Пэйп Израилийн үүргийг маш шүүмжлэлтэй авч үзсэн. Түүний хэлснээр Израиль хэд хэдэн удаа дипломат шийдэл рүү ойртох мөчид Ираны хэлэлцээ хийх чадвартай хүмүүсийг устгаж, яриа хэлцлийг нураасан.

Түүний дүгнэлт бол Израиль энэ мөргөлдөөнд зөвхөн цэргийн тоглогч биш, бас “дипломат ажиллагааны spoiler” буюу дипломат гарцыг замаас нь гаргагчийн үүрэг гүйцэтгэж байна.

Пэйпийн бас нэг шүүмжлэл бол Израилийн удирдлага Ираныг “цаасан бар”, “сүүлчийн түлхэлт л дутуу” гэсэн агуулгатайгаар олон нийтэд дүрсэлж ирсэн явдал. Түүнийхээр бол АНУ-ын бодлого боловсруулагчид ч энэ дүр зургаар хэт их нөлөөлөгдсөн.

Өөрөөр хэлбэл, том алдаа нь Ираныг үндсэндээ нурах гэж байгаа, маш сул болсон улс гэж үзсэнд оршиж байна.

Газрын дайн үнэхээр эхэлж болох уу?

Энэ ярилцлагын хамгийн түгшүүртэй хэсгүүдийн нэг бол газрын ажиллагааны талаархи тайлбар байв.

Пэйпийн үзэж байгаагаар хэрэв АНУ Ираныг үнэхээр сулруулах, эсвэл баяжуулсан ураныг гартаа оруулахыг хүсвэл зөвхөн агаараас довтлоод хүрэхгүй. Хуурай замын хүчний сонголт зайлшгүй ширээн дээр гарч ирнэ.

Гэхдээ Иран руу газрын хүч оруулах боломжит чиглэлүүд маш хэцүү:

Пакистанаар орох нь бодит бус, учир нь Пакистан Иранд ойр бөгөөд өөрөө цөмийн зэвсэгтэй
Афганистанаар орох нь логистикийн хувьд боломжгүй шахуу
Азербайжанаар орох нь улс төрийн зөвшөөрлөөс хамаарна, одоогоор тэр зөвшөөрөл харагдахгүй байна
Персийн булангаас амфибийн десант буулгах нь байгалийн тогтоцын хувьд маш хүнд

Түүний тайлбарласнаар хамгийн бодит хувилбар нь Ираны эргийн дагуу жижиг “beachhead” буюу далайн эргийн түшиц бүс байгуулах оролдлого байж магадгүй. Энэ нь дараа дараагийн илүү том хүч оруулах эхлэл болно.

Яагаад яг тэнд гэж?

Учир нь Ираны нефтийн ихэнх нөөц баруун өмнөд хэсэгт байрладаг. Хэрэв АНУ “нефтийг нь авна” гэсэн логикоор бодож байгаа бол цэргийн хувьд дараагийн алхам нь эрэг дээр түшиц бүс байгуулаад дотогш түлхэх хувилбар болж хувирч магадгүй.

Америкийн цэргүүд амь үрэгдвэл юу болох вэ?

Олон хүн “Хэрэв Америкийн тэнгисийн явган цэргүүд Иранд орж, хүнд хохирол амсвал АНУ ухарна” гэж боддог. Пэйп үүнтэй санал нийлэхгүй байна.

Тэр Вьетнамын туршлагаас үндэслэн эсрэгээр нь хэлж байна. Тухайн дайныг дэмждэг улс төрийн суурь бүлэг “Одоо л ухарч болохгүй. Тэд дэмий үхээгүй” гэсэн сэтгэл зүйгээр улам хатуу байр суурь баримталдаг.

Тиймээс газрын ажиллагаа эхэлж, эхний хохирол гарсан мөчөөс хойш асуудал богино хугацааны рейд байхаа болино. Харин улс төрийн шалтгаанаар сунжрах магадлалтай урт дайн болж хувирна.

“Нэг шөнийн дотор бүхэл бүтэн иргэншил үгүй болно” гэх үгийн жин

Пэйпийн хамгийн хүчтэй шүүмжилсэн зүйлсийн нэг бол Дональд Трампын Ираны талаар ашигласан сүрдүүлсэн үгс байв. Ялангуяа “өнөө шөнө бүхэл бүтэн иргэншил үгүй болж магадгүй” гэсэн санаатай мэдэгдэл.

Пэйп үүнийг хэд хэдэн түвшинд ноцтой гэж үзэж байна.

Үүнийг жирийн улстөрч биш, асар их цөмийн зэвсэгтэй улсын ерөнхийлөгч хэлж байна
Энэ нь 92 сая иранчуудад “та нарыг бүгдийг чинь устгаж магадгүй” гэсэн дохио өгнө
Ийм сүрдүүлэг нь Иранд үндсэрхэг нягтрал, цөмийн зэвсэгтэй болох хүсэлтийг улам хүчтэй болгоно

Түүний хэлснээр энэ нь зөвхөн дэглэмийг чангатгахгүй. Өмнө нь дэглэмийг шүүмжилж байсан, ардчиллыг дэмждэг хүмүүс ч “гадаад аюулын өмнө” төр рүүгээ шахагдана.

Энэ бол Пэйпийн олон жилийн турш судалсан гол загвар. Гадаад бөмбөгдөлт дотоод сөрөг хүчнийг ихэвчлэн хүчирхэгжүүлдэггүй. Харин үндсэрхэг эв нэгдлийг нэмэгдүүлдэг.

90 гаруй сая энгийн иранчуудын хувьд энэ юу гэсэн үг вэ

Энд хамгийн хүнд, хамгийн бодит асуудал гарч ирнэ.

Геополитик, газрын тос, дэлхийн хүчний тэнцвэр гэдэг том ойлголтуудын цаана бодитоор амьдарч буй хүмүүс бий. Дайны талаар ярих бүрт тэдний амьдрал, айдас, ирээдүйг мартах маш амархан.

Пэйпийн үнэлгээгээр хэрэв Ираны эрчим хүчний дэд бүтцийг өргөн цар хүрээтэй устгавал үр дагавар нь асар ноцтой байна. Ялангуяа цахилгаан станцуудын гол зангилааг оновол:

диализын эмчилгээ зогсоно
зүрхний болон бусад яаралтай мэс засал саатна
хоол хүнсний хөргөлтийн сүлжээ нурна
эмзэг бүлгийн хүмүүсийн хоол тэжээлийн асуудал хурцадна
өвчин, нас баралт өснө

Түүний шууд хэлсэн үг бол дундаж наслалт хэмжигдэхүйц хэмжээгээр буурч болно гэсэн санаа байв.

Энэ бол зүгээр “дайны хохирол” гэсэн хийсвэр үг биш. Энэ нь хүүхдүүд, өвчтөнүүд, хөгшчүүд, жирэмсэн эмэгтэйчүүд, өдөр тутмын амьдралаа тэтгэж яваа айлуудын тухай асуудал.

Иран яагаад бууж өгөхгүй гэж Пэйп үзэж байна вэ

Зарим хүн “Иран зүгээр л цөмийн зэвсэг хийхгүй гэж амлаад, тайвшрахыг сонгож яагаад болохгүй гэж?” гэж асууж болно.

Пэйпийн хариулт их шулуун. Түүхэнд том улс, бүс нутгийн том тоглогчид өөрсдийн хүчийг сайн дураараа өгч байсан жишээ бараг байхгүй.

Түүний логик дараах байдалтай:

АНУ өөрөө ийм нөхцөлд хүчээ тавиад өгч байгаагүй
Дэлхийн бодлогод хүч бол аюулгүй байдал, нөлөө, хэлэлцээрийн чадварын үндэс
Иран одоо амьд үлдэхийн тулд бүр ч илүү хүч хэрэгтэй гэж харж байгаа

Тиймээс “за, найзлая, бүхнийг мартъя” гэсэн хувилбар Пэйпийн хувьд бодит бус.

Ираны 10 заалттай санал юу илэрхийлж байна вэ

Ярилцлагад Иранаас гарсан гэх 10 заалттай саналыг задлан ярьсан. Үүнд:

байнгын гал зогсоох
АНУ, Израилийн бүс нутгийн цохилтыг зогсоох
Ормузын хоолойг нээх
дамжин өнгөрөх хөлгүүдээс хураамж авах
Омантай орлого хуваах
АНУ-ын хоригийг цуцлах
царцаасан хөрөнгийг суллах
ураныг дотооддоо баяжуулах эрхийг хүлээн зөвшөөрүүлэх
дайны нөхөн төлбөр авах
НҮБ-ын шийдвэрүүдийг хүчингүй болгох шинэ шийдвэр гаргуулах

Пэйпийн үнэлгээгээр энэ бол зүгээр шаардлагын жагсаалт биш. Энэ бүхэн нийлээд Ираныг Персийн булан дахь тэргүүлэх хүч гэдгийг хүлээн зөвшөөрүүлэх гэсэн зорилго агуулж байна.

Түүний том тезис бол одоо асуудал “Ираныг яаж зогсоох вэ?” гэдэг биш, харин “Ираны өссөн жинг буцааж багасгахын тулд АНУ юу өгөхөөс өөр аргагүй вэ?” гэсэн түвшинд шилжсэн.

Дэлхийн хүчний шинэ тэнцвэр: АНУ, Хятад, Орос дээр Иран нэмэгдэх нь

Пэйп өнөөдрийн ертөнцийг гурван том хүчний тэнцвэр рүү шилжсэн гэж харж байна:

АНУ
Хятад
Орос

Түүний үзэж байгаагаар Иран одоо эдгээрт дөрөв дэх төв болон нэмэгдэх боломжтой болсон. Яагаад гэвэл Иран ганцаараа дэлхийн нефтийн томоохон хувь дээр нөлөөтэй. Орос ч мөн том нийлүүлэгч. Хэрэв Иран, Орос хоёр ил эсвэл далд хамтарч дэлхийн зах зээлээс нийлүүлэлтийн асар том хэсгийг шахвал, энэ нь зөвхөн шатахууны үнэ өсөх асуудал биш. Энэ нь дэлхийн эдийн засгийн суурь өртгийг донсолгоно.

Пэйпийн тооцооллоор Иран 20 орчим хувь, Орос 11 орчим хувьтай хосолж, нөлөөллийн хувьд дэлхийн нефтийн 30 орчим хувьд дарамт үзүүлэх боломж бүрдэж магадгүй.

Ийм нөхцөлд:

АНУ-д инфляц өснө
шатахууны үнэ нэмэгдэнэ
зээлийн хүү, бондын өгөөж өснө
төрийн өрийн үйлчилгээний өртөг хүндэрнэ
Европ ч мөн адил цохилт авна

Өөрөөр хэлбэл дайн зөвхөн Ойрх Дорнодын асуудал биш. Энэ нь хүн бүрийн амьдралын өртөгт хүрч ирнэ.

Хэрэв Трамп яг одоо ухарвал юу болох вэ

Пэйпийн үзэж байгаагаар зүгээр л “болилоо” гээд гарах нь өмнөх хэвийн байдал руу буцна гэсэн үг биш.

Хэрэв АНУ ухарвал дараах эрсдэлүүд нэмэгдэнэ гэж тэр үзэж байна:

Иран бүс нутгийн нефтийн гегемон болж бэхжинэ
Ойрын хугацаанд цөмийн зэвсэгтэй болох сонирхол улам өснө
Орос, Хятадтай улам ойртож, АНУ-ын эсрэг тэнхлэг хүчтэй болно
АНУ сул дорой харагдсанаар холбоотнууд нь зайгаа авна

Тиймээс ухрах нь тайван төгсгөл биш. Өөр төрлийн том стратегийн ялагдал байж магадгүй гэж тэр сануулж байна.

Тэгвэл Пэйпийн бодлоор ямар гарц байна вэ?

Энэ бол ярилцлагын хамгийн маргаантай бөгөөд магадгүй хамгийн сонирхолтой хэсэг.

Пэйпийн санал болгож буй гол гарц бол Израилийг цэргийн хувьд хязгаарласан бодит баталгаатай хэлэлцээр.

Түүний логикоор Иран хүчээ бууруулах, эсвэл ураны баяжуулалтаа хатуу хяналтад оруулахад бэлэн байх цорын ганц нөхцөл нь Израиль дахин дур мэдэн цохилт өгөхгүй гэдэгт бодитоор итгэх явдал.

Зөвхөн амлалт хангалтгүй. Пэйп бүр тодорхой санал хэлсэн. АНУ-ын Конгресс дараах утгатай хууль батлах боломжтой гэж:

Хэрэв Израиль Иран руу дахин довтолбол, Трампын бүрэн эрхийн хугацаа дуустал Израильд олгох АНУ-ын цэргийн болон эдийн засгийн бүх санхүүжилтийг зогсооно.

Түүний хувьд энэ л Иранд “АНУ энэ удаа үнэхээр баталгаа өгч байна” гэсэн дохио болж магадгүй.

Үүн дээр нэмээд тэр Израилийг Цөмийн зэвсэг үл дэлгэрүүлэх гэрээнд нэгдэж, олон улсын хяналтад тодорхой хэмжээнд орох хувилбарыг ч хэлэлцээрийн хэсэг болгох ёстой гэж үзэж байна. Өөрөөр хэлбэл, Иранд нэг талын шалгалт тулгах биш, бүс нутгийн илүү тэнцвэртэй хяналтын бүтэц шаардлагатай гэж байна.

Тэр энэ нь улс төрийн хувьд бараг боломжгүйг өөрөө ч хүлээн зөвшөөрсөн. Гэхдээ түүний гол санаа бол: боломжгүй мэт санагдах энэ хувилбар одоогийн бусад хувилбаруудаас ч дээр.

Трамп яагаад хавханд орсон бэ

Пэйпийн дүгнэлт маш хатуу. Түүний бодлоор Трамп том алдаа хийсэн. Ялангуяа Обамагийн цөмийн хэлэлцээрийг цуцалсан нь эхний том алдаа байсан. Түүнээс хойш Иран урагшилсаар ирсэн. Одоо бол нөхцөл байдал илүү аюултай, илүү үнэтэй болжээ.

Түүнээс гадна одоо Трамп дараах улстөрийн хавханд орсон гэж Пэйп харж байна:

Хэрэв ухарвал Иран хүчирхэгжинэ
Хэрэв үргэлжлүүлбэл газрын дайн руу татагдана
Хэрэв Иран цөмийн туршилт хийвэл энэ нь Трампын үед болсон хэрэг болно
Хэрэв холбоотнуудаас дэмжлэг хүсвэл тэд улс төрийн өртгөөс айна

Тиймээс түүний хэлснээр Трамп илүү догшин хэлээр ярьж, улам илүү эрсдэлтэй сонголт хийхэд түлхэгдэх магадлал өндөр.

Европ, НАТО хоёрын дараагийн асуудал

Пэйп бүр цаашилж, НАТО “бараг бодит утгаараа үхсэн” гэж хэлсэн. Энэ мэдэгдэл хэт хатуу сонсогдож болох ч түүний тайлбар нь сонирхолтой.

НАТО гэдэг бол зүгээр улс төрийн клуб биш. Хэрэв жинхэнэ хамтарсан ажиллагаа явагдвал командлалын шатлал нь Америкийн генералаар толгойлуулдаг систем. Пэйпийн асуулт бол энгийн:

Ираны эсрэг ийм том алдаа гаргасан нөхцөлд Европын орнууд үнэхээр дахин Америкийн командлал дор эрсдэл үүрэх үү?

Түүний хариулт бол үгүйд ойр байна.

Европын удирдагчид Трампыг аврахын тулд цэрэг илгээх нь улс төрийн амиа хорлол болно гэж тэр үзэж байна. Энэ нь Япон, Энэтхэг, тэр ч байтугай АНУ-ын дотоод улс төрд ч адилхан үйлчилнэ. Трампын үүсгэсэн асуудлыг бусад нь очиж үүрэх хүсэлгүй байна.

Иран цөмийн зэвсэгтэй болбол юу хийх вэ?

Пэйп нэг чухал зүйлийг онцолсон. Олон хүний төсөөлдөг шиг Иран ганц цөмийн бөмбөгтэй болмогцоо шууд хэрэглэнэ гэсэн зураглал бодит бус гэж тэр үзэж байна.

Илүү боломжтой хувилбар нь:

Нэг биш, хэд хэдэн ажиллах цөмийн төхөөрөмж бэлтгэх
Эхнийхийг өөрийн нутаг дээр туршилтаар дэлбэлэх
Дэлхий “ганцхан байсан байх” гэж бодож байх хооронд дахин туршилт хийх
Ингэж олон тоотой гэсэн ойлголт төрүүлж, АНУ-ыг цаашид довтлохоос хориглох

Тэр үүнийг Хойд Солонгосын жишээтэй харьцуулсан. Цөмийн хүчин чадлаа нотолсны дараа тоглоомын дүрэм өөрчлөгддөг.

Тэгвэл ойрын саруудад юу болох магадлалтай вэ?

Пэйпийн эцсийн таамаг бол нөхцөл байдал 3 ба 4-р шатны хооронд удаан савлана гэсэн санаа байв.

Өөрөөр хэлбэл:

нэг талд нь газрын ажиллагааны бэлтгэл
нөгөө талд нь Ираны өсөн нэмэгдэж буй геополитикийн жин

Түүний хувьд хамгийн чухал хэмжүүр нь улстөрчдийн мэдэгдэл биш. Харин цэргийн хүчний хөдөлгөөн.

Юуг ажиглах ёстой вэ?

тэнгисийн явган цэргийн нэгтгэлүүд хаашаа шилжиж байна
нисэх онгоц тээвэрлэгчид ойртож байна уу, холдож байна уу
F-35 зэрэг онгоцуудын байршил өөрчлөгдөж байна уу
Персийн булан дахь баазууд өргөжиж байна уу

Түүний үнэлгээгээр газрын ажиллагаа эхлэх магадлал одоо ч өндөр хэвээр байгаа бөгөөд тэр үүнийг 70 орчим хувь гэж үнэлсэн.

Энгийн хүний хувьд үүнээс юу ойлгох ёстой вэ?

Энэ ярианы төгсгөлд хамгийн хүчтэй мэдрэмж төрүүлсэн зүйл бол газрын тосны график ч биш, стратегийн схем ч биш байлаа. Харин хоёр талын туйлшрал дунд энгийн хүмүүс яаж хавчигдаж байгааг сануулсан хэсэг байсан.

Иранд 90 гаруй сая хүн амьдарч байна. Тэдний дотор дэглэмийг дэмждэг хүмүүс бий, эсэргүүцдэг хүмүүс бий, зүгээр л амьдралаа авч явахыг хүсдэг асар олон хүн бий. Гэтэл тэдний дээрээс бөмбөг унаж, гаднын удирдагч “танай иргэншил өнөө шөнө дуусч магадгүй” гэж хэлж байна.

Нөгөө талд АНУ, Европт ч мөн хүмүүс энэ мөргөлдөөний өртгийг шатахуун, инфляц, өрийн үйлчилгээ, улс төрийн тогтворгүй байдлаар төлнө.

Пэйпийн эцсийн улс төрийн санаа ч эндээс гарч ирсэн. Түүний үзэж байгаагаар туйлширсан улс төр эскалацийн хавхыг гадаадад ч, дотоодод ч бий болгодог. Тиймээс иргэдийн хийх хамгийн чухал зүйл бол дахин дахин хэт туйл руу савлахын оронд тогтвортой, төвийн бодлогыг дэмжих улс төрийн соёл руу шилжих явдал гэж тэр үзэж байна.

Эцсийн бодол

Ираны асуудалд хамгийн том эндүүрэл нь “илүү их хүч хэрэглэвэл илүү хурдан шийдэгдэнэ” гэсэн ойлголт байж магадгүй.

Роберт Пэйпийн хэлж буйгаар өнөөдрийн бодит байдал бол үүнээс эсрэг. Илүү их цохилт нь:

Ираны дэглэмийг нягтруулж,
ардын үндсэрхэг сэтгэлгээг өдөөж,
цөмийн зэвсэгтэй болох сэдлийг хүчтэй болгож,
АНУ-ын холбоотнуудыг холдуулж,
дэлхийн хүчний тэнцвэрийг Ираны талд эргүүлэх эрсдэлтэй.

Түүний зурж буй зураг үнэхээр өөдрөг биш. Гэхдээ нэг зүйл тодорхой. Энэ бол хэдхэн пуужин, хэдхэн мэдэгдлээр дуусах энгийн мөргөлдөөн биш. Энэ бол олон жилийн турш үргэлжлэх магадлалтай стратегийн зангилаа.

Хэрэв одоо бодит дипломат гарц олохгүй бол дараагийн сонголтууд нь бүгд илүү үнэтэй, илүү цустай, илүү хяналтгүй болох эрсдэлтэй байна.

Энэ тойм танд хэр өгөөжтэй байв?

Одыг дарж үнэлгээ өгнө үү!

Дундаж үнэлгээ 3.7 / 5. Саналаа өгсөн: 36

Санал ирээгүй байна! Та саналыг эхлүүлээрэй.

Facebook Comments

Бэлтгэж нийтэлсэн: BizMN / 2026.04.18